Achtergrond inleiding

"Toen ik op You Tube het weekbericht van het Jeugdjournaal zag over Jeroen Bosch, de tentoonstelling in Den Bosch, werd ik helemaal enthousiast. Dit is wat we bedoelen met onze post-hbo-opleiding Onderwijskundig Expert Kunst en Cultuur!

In zoomen op details en filmanimaties waardoor personen uit de schilderijen tot leven komen, creatieve Bosch’ monsters door kinderen van een basisschool gemaakt, ontroerende reflecties van kinderen. Als leraar kun je naar aanleiding daarvan heel natuurlijk met kinderen spreken over middeleeuwse religieuze beeldtaal, over de Renaissance, met de nadruk op individuele keuzes, over beelden van seks en liefde (in plaats van over die stempelende hokjes van homo, lesbisch, transgender, biseksueel), over de middeleeuwse geschiedenis van Den Bosch, over het ontstaan van de nieuwe tijd….

Dit is een integratie op een dieper niveau. Als we dat eens met elkaar zouden bereiken…"

Henk Swart

"De vorming van kinderen moet leiden tot creatieve, flexibele, vrij denkende, intelligent onderzoekende, veelzijdig geïnformeerde, sociaal betrokken burgers die voorbereid zijn op de vragen die vanuit de complexe, pluriforme samenleving van de toekomst aan hen gesteld zullen worden. Onderwijs moet zo ingericht worden, dat het kind als zodanig gevormd kan worden.
Een voorwaarde om tot leren te komen is intrinsieke motivatie en aansluiting op de natuurlijke nieuwsgierigheid die elk kind in zich heeft. Daarvoor is noodzakelijk dat niet op de eerste plaats vanuit de leerstof gedacht wordt, maar dat onderwijs aansluit op echte vragen die bij kinderen leven en die voortkomen uit de echte wereld. Dit sluit aan bij het gedachtegoed van Dewey (2011) die stelt dat 'leerinhouden gekoppeld dienen te worden aan een onmiddellijke en individuele ervaring' (151)." 
Mieke Tielens, Hogeschooldocent

Inleiding
Wij onderwijsmensen voelen de behoefte en de opdracht om jonge mensen op te voeden en te vormen tot sociaal voelende, zelfbewuste en weerbare volwassenen, die door de verworven en aangeleerde houdingen, kennis en vaardigheden een bijdrage kunnen leveren aan de verdere ontwikkeling van een sociaal en economisch sterke en democratische samenleving (in het groot, in het klein.

Ouders hebben hoge en tegenstrijdige verwachtingen van de school. ‘Voed het kind van de buurman op tot een sociaal voelend persoon, maar voor ons eigen kind weten wij het beste hoe je hem moet opvoeden.’ ‘Wij willen graag dat ons kind gelukkig is op school, maar wij vinden een vwo-schooladvies noodzakelijk om straks aan de goede kant van de streep terecht te komen’.). Ook de samenleving stelt hoge eisen aan een leraar en aan een schoolgemeenschap. Die verwachtingen worden vertaald in de oproep tot een apart vak, aparte aandacht, extra onderwijs voor….. obesitas, bewegen, pesten, burgerschap, omgang met culturele en seksuele diversiteit, leren programmeren, cultuureducatie, tegen radicalisering, kritisch denken, Engels, enz. Al die extra en aparte aandacht is niet mogelijk binnen de gegeven lestijd.

Scholen, schoolbesturen en leraren onderschrijven de noodzaak van meer aandacht voor kunst en cultuur. ‘Maar het moet er niet bij komen.’ In deze opleiding leren de leraren dan ook hoe zij binnen de beschikbare onderwijstijd de hogere doelen kunnen realiseren van cultuureducatie (kunsteneducatie, erfgoededucatie, literatuureducatie, media-educatie), van de kunstzinnige oriëntatie, van het mens- en maatschappijonderwijs, van burgerschapsvorming en van sociale integratie en veiligheid. Dat lijkt heel veel. In onze benadering gaan we echter niet activiteiten uit de verschillende schoolvakken/domeinen uit elkaar trekken, opnieuw door elkaar husselen en weer aan elkaar plakken tot inhoudelijk betekenisloze thema’s. Wij willen het slimmer proberen door aan leeractiviteiten uit de schoolvakken meer en hogere doelen te koppelen, uitgaande van een bepaald model.

"Als een student me vertelt dat hij een kunstwerk lelijk of stom vindt, vind ik dat geen enkel probleem. Ik vraag direct waaróm hij dat vindt. Want dat is het mooie aan cultuuronderwijs. Dat je het kunt inzetten als middel om mensen te laten reflecteren op zichzelf. In dit geval op hun idee van ‘schoonheid’ of hun opvattingen over ‘kunst’. En op de manier waarop hun opvattingen zich verhouden tot die van anderen."
Tineke Neijman, hogeschooldocent

Doel van de opleiding 
De te bereiken competenties zijn:

  1. Conceptueel denkniveau. Vanuit concepten kunnen denken en deze kunnen vertalen in curriculumbouwstenen voor een specifieke bouw en voor de basisschool als geheel en deze kunnen concretiseren in het individuele pedagogisch-didactisch handelen.
  2. Vakkeninhoud: kennis en inzichten verwerven betreffende de kunsten, de cultuurgeschiedenis en van de maatschappelijke ontwikkelingen in temporeel en ruimtelijk perspectief.
  3. Op grond van een samenhangend concept leerlijnen kunnen ontwerpen, met eind- en tussendoelen, t.a.v. de kunsten, in samenhang met het mens- en maatschappij-onderwijs en burgerschapsvorming.
  4. Het inzicht en de vaardigheid om binnen één domeingerichte lesactiviteit doelen uit meerdere educaties te ontwerpen en deze te baseren op een samenhangend concept.
  5. Didactische vaardigheid. De creatieve ontwikkeling van kinderen in de brede zin kunnen vormgeven; motiverende en creatieve lessen kunnen ontwerpen, uitvoeren en evalueren binnen de cultuureducatie.
  6. Competent op het gebied van coaching: het kunnen begeleiden en stimuleren van collega’s om het bovenstaande (1 t/m 4) samen vorm te geven.
  7. Competent om hoogwaardige kennis toe te passen in het eigen professioneel handelen en om deze hoogwaardige kennis een rol te laten spelen in de verdere schoolontwikkeling.


Inhoud en programma van de opleiding
Het programma bestaat uit drie blokken.

Blok 1
Genoegen beleven aan meer kennis en inzicht: Verhoging eigen kennisniveau en (in beperkte mate) vaardigheidsniveau.
1.1. De pré-moderne, moderne en postmoderne samenleving, hier en daar, vroeger en nu.
1.2. De artistieke uitingen van de pré-moderne, de moderne en de postmoderne samenleving (met het accent op de westerse, Europese wereld).
1.3  Bijdrage aan de humanitaire opdracht van het onderwijs: Tegen het zondebokmechanisme (op micro, meso en macro-niveau); tegengaan van discriminatie, racisme en radicalisering; voor burgerschapsvorming en sociale veiligheid en integratie.

Blok 2
Ontwerpen: Genoegen beleven aan het ontwerpen van een deelcurriculum en
dit delen met het team: Ontwerpen vanuit macro- en meso-niveau:
2.1.  Het ontwerpen van een
(deel)curriculum: van concept naar curriculum, naar leerlijnen (met einddoelen,
tussendoelen, evaluatie), naar afzonderlijke lesactiviteiten.
2.2.  Samenhang en integratie van leeractiviteiten vanuit doelen en vanuit een concept (niet ‘het willekeurig bij elkaar knutselen van activiteiten’ vanuit verschillende domeinen).

Blok 3
Genoegen beleven aan het ontwerpen van creatieve, enthousiasmerende lessen en dit delen met het team: Ontwerpen op micro-niveau:
3.1. Het ontwerpen en uitvoeren van lessen vanuit een bewust gekozen didactische benadering.
3.2. Het ontwerpen en uitvoeren van een lessenserie, vanuit de doelen van de educaties (inclusief burgerschapsvorming) en vanuit een samenhangend concept, daarbij gebruik makend van de jeugdliteratuur, ter wille van de identificatie van kinderen met democratische en humanitaire helden.

De Koning en de schaduw
‘Waarom achtervolg je mij?’ vroeg de koning aan zijn schaduw.
‘Zodat je geen domme dingen doet’, zei de schaduw. ‘En zodat je niet vergeet, dat alles twee kanten heeft.’
‘Hoe zou ik dat kunnen vergeten’, zei de koning, en hij verwonderde zich over de grote schaduw die zijn kleine kroontje in de zon maakte.
Uit: Heinz Janisch, De koning en de zee (2008)

Onze werkwijze
De post-hbo-opleiding sluit aan op de dagelijkse praktijk in de klas en in de school. Vanuit de school komen vragen; vanuit de opleiding neemt de student inzichten en ideeën mee terug naar de school. De opleiding wordt afgesloten met een examen. Dit examen is een individueel eindgesprek met de kerndocent en een gecommitteerde uit het werkveld. Om te mogen deelnemen aan het examen, moet een student een portfolio opstellen.

Voor wie is de opleiding geschikt
Leerkrachten basisonderwijs. De opleiding is praktijkgericht met een gefundeerde theoretische onderbouwing.

Kern- en gastdocenten
Mieke Tielens, hogeschooldocent KPZ Emilie Grizell, hogeschooldocent KPZ Johan Koers, hogeschooldocent KPZ Henk Swart, kerndocent en supervisor Kunst en Cultuur

"Cultuur is een streven. Het houdt een belofte in van geestelijk-zedelijke zelfvervolmaking. Dat verlangen moet zich voltrekken in het nu (tussen verleden en toekomst). In eerste instantie is dit een individuele activiteit. Je moet het willen. Je moet het doen. Maar het is ook een universeel ideaal. De bijbehorende idealen en waarden - het beste van de menselijke vaardigheid en geest - zouden voor iedereen moeten worden (uit)gedragen. Brede cultuureducatie en 'Bildung' spelen daar een wezenlijke, fundamentele rol."
Johan Koers, hogeschooldocent

Studiebelasting en omvang van de opleiding 
De studieduur is anderhalf studiejaar bestaande uit vijftien bijeenkomsten van elk drie uur en studiegroepsbijeenkomsten van totaal vijftien uur. Bij het totaal van 60 uur is de toetsing inbegrepen. Naast de contacturen betreft de studiebelasting 160 uur zelfstudie en het uitvoeren van opdrachten in de praktijk (binnen een leer-werkplaats).

Kosten
Kosten: € 2.480,- (exclusief materiaalkosten) 

Planning
De opleiding start bij voldoende deelnemers in januari 2017. Lesdagen zijn op woensdag van 15.00 tot 19.00 uur, inclusief diner.

Klik hier voor de conceptplanning

kunst

Tentoonstelling ‘In search of meaning‘ (Fundatie Zwolle, 17 januari t/m 6 april 2015)      

De Indonesische kunstenaar Heri Dono bekritiseert via dit kunstwerk elk politiek en maatschappelijk systeem dat de individualiteit onderdrukt. De repressie laat hij zien door en in een onderwijssetting. Om de zo veel tijd beginnen de koppen als ja-knikkers op en neer te buigen, terwijl op de bankjes in de boeken/tabletten lampjes beginnen te flikkeren. Een democratische opvoeding bewerkstelligt
het tegendeel. Een democratische, vreedzame, veilige school stimuleert kinderen ook op gezette tijden in de contramine te gaan, maar op een geweldloze, verbale wijze en in een respectvolle houding jegens de ander. Wanneer democratische waarden en omgangsvormen in het geding zijn, heeft de samenleving nee-zeggers nodig, die de meelopers uit hun tunnelvisie kunnen trekken.

 
Aanvullende informatie

Diplomering en lerarenregister
Als alle opdrachten met een voldoende beoordeling zijn afgerond, ontvangt de student het diploma post-hbo Onderwijskundig expert Kunst en Cultuur. Het bachelor-master stelsel in het hoger onderwijs in Nederland onderscheidt masteropleidingen met een wetenschappelijke of een professionele oriëntatie en post-hbo opleidingen geregistreerd bij het Centrum voor Post-initiële opleidingen Nederland.  Het niveau van de opleiding is gebaseerd op het Nederlandse Kwalificatiekader (NLQF) zoals deze in 2013 is vastgesteld op basis van het Europese Kwalificatiekader (EQF).  Zowel het EQF als het NLQF zijn gebaseerd op de Dublin-descriptoren zoals deze zijn vastgesteld in 2004. De eindkwalificaties en toetsing van de post-hbo-opleiding ‘Onderwijskundig Expert Kunst & Cultuur’ zijn gebaseerd op het niveau 7 van het Nederlandse Kwalificatiekader: het masterniveau (dus niet de formele status van master).

Registerleraar.nl
Deze opleiding is gevalideerd door www.registerleraar.nl. Dit is het beroepsregister voor leraren in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en speciaal (voortgezet) onderwijs. 

Kunst en Cultuur Code xuz4ioMbhB

CPION geregistreerd 
Deze opleiding is geregistreerd bij de Stichting Post Hoger Beroeps Onderwijs Nederland. Je ontvangt na afronding het diploma Post HBO Nederland en wordt ingeschreven in het Abituriëntenregister.

1 

 

Meer informatie
Voor meer informatie kun je contact opnemen met het Centrum voor Ontwikkeling: 038 – 4257620 of mail ons.

Voorlichtingsbijeenkomsten master- en post-hbo-opleidingen KPZ 2015-2016
Klik hier voor de data en tijden van de voorlichtingsbijeenkomsten.